بررسی تطبیقی زیبایی‌شناسی نور و تاریکی در بازنمایی خیر و شر در فلسفۀ اشراق سهروردی و شعر مذهبی جان میلتون.

مسئلۀ نسبت نور و تاریکی با خیر و شر و چگونگی پیوند آن با حقیقت و زیبایی، از مباحث بنیادین در سنت‌های فلسفی و دینی است که در حکمت اشراق شهاب‌الدین سهروردی و شعر مذهبی جان میلتون به دو صورت فلسفی و شاعرانه تبیین شده است. با وجود اشتراک در این دوگانگی، نحوۀ تبدیل مفاهیم نور و تاریکی به تجربه‌ای زیباشناختی و ابزار بازنمایی خیر و شر در این دو سنت، به‌روشنی تبیین نشده است. پرسش اصلی پژوهش این است که نور و تاریکی چگونه در اندیشۀ سهروردی و شعر میلتون به بنیانی برای بازنمایی خیر و شر و تجربه زیبایی تبدیل می‌شوند و این فرایند چه تفاوتی در ساختار ادراک و بیان آن‌ها دارد؟ این پژوهش با رویکرد تحلیلی–تطبیقی و روش کیفی، بر اساس مطالعۀ دو متن «حکمةالاشراق» و «بهشت گمشده» (Paradise Lost)، به بررسی مبانی زیبایی‌شناختی این مفاهیم و تحول آن‌ها از سطح متافیزیکی به زیباشناختی می‌پردازد.
یافته‌ها نشان می‌دهد که در حکمت اشراق، نور اصل وجود و منشأ معرفت و زیبایی است و شر فقدان آن است؛ در جهان میلتونی، نور صورت الاهیاتی فیض و ایمان است و تاریکی علاوه بر سقوط، بستر بازگشت به نور است. بدین‌ترتیب، خیر و شر در هر دو سنت در قالب حضور یا غیبت نور فهم می‌شوند، اما در حکمت اشراق ادراک زیبایی از طریق عقل شهودی و حضور نور حاصل می‌شود، در حالی‌که در شعر میلتون، تخیل شاعرانه تجربه‌ای دراماتیک شکل می‌دهد. زبان تمثیل و استعاره در هر دو سنت ابزار تبیین حقیقت و بازنمایی خیر و شر است.