تحلیل موقعیت فاوستی در منظومۀ «خانۀ سریویلی» اثر نیما یوشیج در افق اندیشۀ اگزیستانسیالیستی

این مقاله بارویکرد تطبیقی-تحلیلی به بررسی مفهوم موقعیت فاوستی در منظومۀ بلند «خانۀ سریویلی» اثر نیما یوشیج می‌پردازد. مسألۀ اصلی پژوهش آن است که چگونه نیما، در مواجهۀ شاعرانه با یکی از مهم‌ترین تمثیل‌های ادبیات غرب یعنی فاوست گوته، به بازتعریف تقابل انسان و شیطان می‌پردازد و از کلیشۀ اغوای بشر فراتر می‌رود. از خلال خوانش میان‌متنی و برپایۀ عناصر روایی چون ورود شیطان، ساختار دیالوگ و مناسبات اخلاقی شخصیت‌ها نشان داده‌می‌شود که فاوست در جست‌وجوی معنا به اغوا تن می‌دهد و در برابر مفیستوفلس سقوط می‌کند، درحالی‌که سریویلی، با آگاهی اگزیستانسیال و ایستادگی اخلاقی فریب نمی‌خورد و کلام شیطان را نیز به چالش می‌کشد. روش تحقیق کیفی_تفسیری است و تحلیل برپایۀ تطبیق موقعیت‌های روایی دو اثر، درون‌مایه‌های متافیزیکی و گفتمان فلسفی مقاومت در برابر شر انجام گرفته‌است و یافته‌های این مطالعه حاکی از آن است که نیما، با بهره‌گیری ضمنی از الگوی فاوستی دست به بازنویسی مفهومی آن می‌زند و موقعیت فاوستی مقاومت را ایجاد می‌کند که در آن، انسان شرقی حاکم بر گفت‌وگو با شر می‌شود. این مقاله می‌کوشد تا با تکیه بر شباهت‌ها و تمایزهای اساسی دو اثر، گامی در جهت بازخوانی بینافرهنگی ادبیات مدرن ایران در نسبت با روایت‌های کلاسیک غربی بردارد.