دوگانۀ حسرت و بقا: بررسی بازنمایی بدن زنانه در ادبیات مهاجرت فارسی و انگلیسی بر پایۀ دو رمان معاصر (بازگشت اثر گلی ترقی و از زنان و نمک اثر گابریلا گارسیا)

هنرمندانی که به‌دلایل گوناگون سرزمین خود را ترک کرده‌اند، با به‌کارگیری شگردهای متنوع، به بازنمایی تجربۀ مهاجرت خود پرداخته‌اند و اکنون ادبیات مهاجرت، به‌ویژه قالب رمان، از گونه‌های پرخواننده در جهان است. در این پژوهش به بررسی دو رمان معاصر از ادبیات مهاجرت فارسی و انگلیسی از نویسندگان زن (بازگشت اثر گلی ترقی و از زنان و نمک اثر گابریلا گارسیا) پرداخته‌ایم و کوشیده‌ایم - به‌روش تحلیل محتوای کیفی و با استفاده از منابع کتابخانه‌ای – چگونگی بازنمایی بدن زنانه را در فرم و محتوای آنها نشان دهیم. بدن انسان پدیده‌ای است برساخته و در پیوند با روابط قدرت، که از فرهنگ و جامعه تأثیر می‌پذیرد؛ بدن زنانه نیز به‌شیوۀ آشکارتری عرصۀ بازتاب گفتمان‌ها و کنترل فرهنگی است. خوانش تطبیقی این دو رمان نشان داد مهم‌ترین عامل تأثیرگذار بر تفاوت بازنمایی بدن زنانه خاستگاه نویسندگان آنها و طبقۀ اجتماعی‌شان است: در بازگشت بدن زن مهاجر مرفه در امنیت است و تنها حسرتی نوستالژیک بازنمایی می‌کند، اما بدن زنان مهاجر فرودست در از زنان و نمک در گریز همیشگی از ناامنی‌های گوناگون و تلاش برای بقاست. فرم روایی هر دو اثر نیز در هماهنگی کامل با محتوای آنهاست: روایت منسجم و تک‌گویی درونیِ اثر ترقی بدنی را نمایندگی می‌کند که متلاشی نشده و مجال مراقبت از خویش را دارد، ولی داستان‌پردازی گسسته و چندصداییِ اثر گارسیا نمایانگر بدن‌های تکه‌تکه و ترومای موروثی نهادینه‌شده در آنهاست. حذف یا به‌حاشیه‌راندن مردان در هردو روایت نیز تأکید مضاعفی است بر زنانه‌بودن این روایت‌ها، درکنار بازسازی هویت زنان و مقاومت و کنش‌گری ایشان.