تحلیل بینامتنی قرآن در رمان «بازگشت به پنج رود» اثر آندری ولاس بر اساس نظریات ژولیا کریستوا و ژرار ژنت

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 گروه ادبیات روسی، دانشکده زبانشناسی، دانشگاه دولتی پرم، پرم، روسیه،
2 گروه ادبیات روسیه، دانشکده زبانشناسی، دانشگاه دولتی پرم، پرم، روسیه.
چکیده
این مقاله به تحلیل بینامتنی قرآن کریم در رمان «بازگشت به پنج‌رود»، اثر برجستۀ آندری ولاس، نویسندۀ معاصر روس، می‌پردازد. این پژوهش با تکیه بر چارچوب نظری ژولیا کریستوا و ژرار ژنت و با روش توصیفی-تحلیلی، به این مسئلۀ اصلی می‌پردازد که نویسنده چگونه عناصر روایی و مضامین قرآنی را در ساختار ادبی و فلسفی اثر خود ادغام کرده و این عناصر چه کارکردهایی دارند. یافته‌های کلیدی پژوهش نشان می‌دهد که ولاس در دو سطح اصلی از متن مقدس بهره برده است. در سطح آشکار (نفی جزئی)، او با نقل قول مستقیم آیات و تلمیح به شخصیت‌های قرآنی، به شخصیت‌پردازی، فضاسازی معنوی و اعتبارسنجی تاریخی روایت می‌پردازد. در سطح ضمنی و عمیق‌تر (نفی متوازی)، نویسنده با بازآفرینی خلاقانۀ مضامین محوری قصص سورۀ کهف - به‌ویژه داستان‌های خضر و موسی، اصحاب کهف و ذوالقرنین - به تبیین مفاهیم بنیادینی چون عدالت الهی، تقدیر، هجرت معنوی و الگوی حاکم عادل می‌پردازد. این تعامل بینامتنی چندلایه در نهایت به خلق تصویری از «شرق روحانی» و تثبیت جهان‌بینی توحیدی رمان می‌انجامد و این اثر را به عنوان پلی میان ادبیات روسیه و میراث معنوی شرق اسلامی معرفی می‌کند.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

  1. «هم‌آوایی» در دو اقلیم: بررسی تطبیقی ساختار و کارکرد قافیه در شعر فارسی و روسی
  2. دوگانۀ حسرت و بقا: بررسی بازنمایی بدن زنانه در ادبیات مهاجرت فارسی و انگلیسی بر پایۀ دو رمان معاصر (بازگشت اثر گلی ترقی و از زنان و نمک اثر گابریلا گارسیا)
  3. بررسی ارتباط زمان و محتوا در اشعار آنتونیو ماچادو و فروغ فرخزاد
  4. رمان معاصر و مسئلۀ حقوق بشر؛ پژوهشی تطبیقی بر اساس اسناد بین‌المللی
  5. تحلیل بینامتنی قرآن در رمان «بازگشت به پنج رود» اثر آندری ولاس بر اساس نظریات ژولیا کریستوا و ژرار ژنت
  6. آوارگی زبان و تبعید ذهن: تحلیلی تطبیقی در باب واسازی زبان در شعر یدالله رؤیایی و سلیم برکات