دانشگاه تربیت مدرس پژوهش های ادبیات تطبیقی 2345-2366 13 4 2026 02 20 The Faustian Situation in Nima Yushij’s poem The House of Serivili in the horizon of existentialist thought تحلیل موقعیت فاوستی در منظومۀ «خانۀ سریویلی» اثر نیما یوشیج در افق اندیشۀ اگزیستانسیالیستی 1 26 28257 FA حسین طاهری دانشگاه شیراز 0000-0002-5412-3407 ویدا دستمالچی گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه شهید مدنی آذربایجان 0009-0004-5288-049X Journal Article 2025 10 22 This article employs a comparative-analytical approach to examine the concept of the Faustian situation in Nima Yushij’s epic The House of Serivili. The main research question is how Nima, in his poetic confrontation with one of the most significant allegories in western literature, Goethe’s Faust, redefines the human-devil conflict and transcends the cliché of human temptation. Through and intertextual reading and based on narrative elements such as the devil’s entry, dialogue structure, and the moral relations of the characters. It is demonstrated that Faust succumbs to temptation in his quest for meaning and falls before Mephistopheles, while Serivili, with existential awareness and ethical resistance, not only avoids being deceived but also challenges the devil’s words. The research method is qualitative-interpretive, and the analysis is based on the comparison of the narrative situation in both works. Metaphysical themes and the philosophical discourse of resistance to evil. The finding of this study suggest the Nima implicitly draws upon the Faustian model and rewrites its conceptual framework, establishing a Faustian position of resistance, a situation where the Eastern man is not conquered by temptation but becomes the master of his dialogue with evil. This article aims to contribute to the intercultural re-reading of modern Persian literature in relation to classical Western narratives, focusing in the fundamental similarities and differences between the tow works. این مقاله بارویکرد تطبیقی-تحلیلی به بررسی مفهوم موقعیت فاوستی در منظومۀ بلند «خانۀ سریویلی» اثر نیما یوشیج می‌پردازد. مسألۀ اصلی پژوهش آن است که چگونه نیما، در مواجهۀ شاعرانه با یکی از مهم‌ترین تمثیل‌های ادبیات غرب یعنی فاوست گوته، به بازتعریف تقابل انسان و شیطان می‌پردازد و از کلیشۀ اغوای بشر فراتر می‌رود. از خلال خوانش میان‌متنی و برپایۀ عناصر روایی چون ورود شیطان، ساختار دیالوگ و مناسبات اخلاقی شخصیت‌ها نشان داده‌می‌شود که فاوست در جست‌وجوی معنا به اغوا تن می‌دهد و در برابر مفیستوفلس سقوط می‌کند، درحالی‌که سریویلی، با آگاهی اگزیستانسیال و ایستادگی اخلاقی فریب نمی‌خورد و کلام شیطان را نیز به چالش می‌کشد. روش تحقیق کیفی_تفسیری است و تحلیل برپایۀ تطبیق موقعیت‌های روایی دو اثر، درون‌مایه‌های متافیزیکی و گفتمان فلسفی مقاومت در برابر شر انجام گرفته‌است و یافته‌های این مطالعه حاکی از آن است که نیما، با بهره‌گیری ضمنی از الگوی فاوستی دست به بازنویسی مفهومی آن می‌زند و موقعیت فاوستی مقاومت را ایجاد می‌کند که در آن، انسان شرقی حاکم بر گفت‌وگو با شر می‌شود. این مقاله می‌کوشد تا با تکیه بر شباهت‌ها و تمایزهای اساسی دو اثر، گامی در جهت بازخوانی بینافرهنگی ادبیات مدرن ایران در نسبت با روایت‌های کلاسیک غربی بردارد.

https://clrj.modares.ac.ir/article_28257_842f8aa34c56102c83aaed81f3b175d8.pdf

دانشگاه تربیت مدرس پژوهش های ادبیات تطبیقی 2345-2366 13 4 2026 02 20 An Analytical Comparison of the Representation of Women's Roles in the Travelogues of Nasir Khusraw and Ibn Battuta مقایسه تحلیلی بازنمایی نقش زنان در سفرنامه ناصرخسرو و ابن‌بطوطه 27 47 28264 FA زهرا گلابی زاده دانشگاه تربیت مدرس تهران ناصر نیکوبخت استاد تمام دانشگاه تربیت مدرس Journal Article 2025 08 14 Abstract: Travelogues, serving as historical-literary documents, unveil aspects of the social life of societies that often remain hidden in other sources. Employing an analytical-comparative approach, this study examines attitudes towards women in two prominent works of classical Islamic travel literature: the Safarnama of Nasir Khusraw (5th century AH) and the Rihla of Ibn Battuta (8th century AH). Through the extraction and analysis of all references to women in both texts, the findings indicate that Nasir Khusraw, influenced by Ismaili religious bias and a focus on the moral dimensions of travel, largely overlooks women or marginalizes them within the narrative. Their presence is restricted to rare and indirect instances, such as allusions to wealth or association with aristocratic status. In contrast, Ibn Battuta, exhibiting greater freedom, heightened anthropological curiosity, and broader access to social spheres, portrays women in diverse roles, including political spies, professional weavers, among others. However, the study's findings reveal that both authors primarily define women through criteria such as beauty, wealth, or association with rulers. Such perspectives reflect the enduring patriarchal structure of the Islamic world. These differences stem not only from the authors' personalities and ideological positions but also indicate relative evolutions in gender discourse among writers in the Islamic world between the 5th and 8th centuries AH. سفرنامه‌ها به‌مثابه اسنادی تاریخی- ادبی، گوشه‌هایی از زندگی اجتماعی جوامع را آشکار می‌سازند که در منابع دیگر غالبا پنهان مانده‌اند. این پژوهش با رویکردی تحلیلی-تطبیقی به بررسی نگرش به زنان در دو اثر برجستۀ سفرنامه‌نویسی کلاسیک اسلامی یعنی سفرنامۀ ناصرخسرو (قرن پنجم هجری) و سفرنامه‌ ابن‏طوطه (قرن هشتم هجری) می‌پردازد. با استخراج و تحلیل تمام ارجاعات به زنان در دو متن، یافته‌ها نشان می‌دهد که ناصرخسرو، تحت تأثیر تعصب مذهبی اسماعیلی و تمرکز بر ابعاد اخلاقی سفر، زنان را عمدتاً نادیده می‌گیرد و یا در نهایت در حاشیه روایت قرار می‌دهد و حضور آنان را به موارد نادر و غیرمستقیم مانند اشاره به ثروت یا وابستگی به پایگاه‌های اشرافی محدود می‌کند. در مقابل، ابن بطوطه با آزادی بیشتر و کنجکاوی انسان‌شناسانه‌تر و دسترسی گسترده‌تر به فضاهای اجتماعی، زنان را در نقش‌های متنوعی از جمله جاسوس سیاسی، بافندۀ حرفه‌ای و... به تصویر می‌کشد. با این حال، یافته‏های پژوهش نشان می‌دهد که هر دو نویسنده زنان را عمدتاً از طریق معیارهایی چون زیبایی، ثروت یا وابستگی به حاکمان تعریف می‌کنند. اینگونه نگرش‏ها به نوعی بازتاب ساختار مردسالارانه‌ پایدار جهان اسلام است. این تفاوت‌ها نه تنها ریشه در شخصیت و موقعیت ایدئولوژیک نویسندگان دارد، بلکه نشان‌دهندۀ تحولات نسبی در گفتمان جنسیتی در میان نویسندگان جهان اسلام میان قرون پنجم تا هشتم هجری است.

https://clrj.modares.ac.ir/article_28264_bc42a91889ffc14111c4eae0557c5259.pdf

دانشگاه تربیت مدرس پژوهش های ادبیات تطبیقی 2345-2366 13 4 2026 02 20 Comparative Study of the Aesthetics of Light and Darkness in the Representation of Good and Evil in Suhrawardi’s Illuminationist Philosophy and John Milton’s Religious Poetry بررسی تطبیقی زیبایی‌شناسی نور و تاریکی در بازنمایی خیر و شر در فلسفۀ اشراق سهروردی و شعر مذهبی جان میلتون. 49 72 28601 FA علیرضا عزیزی گروه آموزشی پژوهش هنر، دانشکده هنر، دانشگاه دولتی نیشابور، نیشابور، ایران. 0009-0009-7842-7198 هاشم حسینی دانشیارگروه آموزشی پژوهش هنر و هنر اسلامی، دانشگاه دولتی نیشابور، نیشابور، ایران. Journal Article 2025 11 07 The symbolic opposition between light and darkness as representations of good and evil is one of the most persistent structures in philosophical, theological, and artistic traditions. Across religious systems, light has been associated with truth, presence, knowledge, and proximity to the divine, while darkness has signified absence, ignorance, separation, and moral deficiency. This study presents a comparative analysis of the aesthetics of light and darkness in Suhrawardi’s Ḥikmat al-Ishrāq (The Philosophy of Illumination) and John Milton’s epic poem Paradise Lost. The research aims to examine how metaphysical concepts of light and darkness are transformed into aesthetic and symbolic structures that articulate good and evil in Islamic philosophy and Christian religious poetry. Employing a qualitative, descriptive–analytical approach within a thematic comparative framework, the study demonstrates that in both systems, beauty functions as a mediating force between truth and ethics, while darkness signifies degrees of ontological, moral, or perceptual absence. Despite differences in epistemology and language, both thinkers articulate a shared aesthetic logic in which light constitutes the foundation of being, meaning, and moral orientation. مسئلۀ نسبت نور و تاریکی با خیر و شر و چگونگی پیوند آن با حقیقت و زیبایی، از مباحث بنیادین در سنت‌های فلسفی و دینی است که در حکمت اشراق شهاب‌الدین سهروردی و شعر مذهبی جان میلتون به دو صورت فلسفی و شاعرانه تبیین شده است. با وجود اشتراک در این دوگانگی، نحوۀ تبدیل مفاهیم نور و تاریکی به تجربه‌ای زیباشناختی و ابزار بازنمایی خیر و شر در این دو سنت، به‌روشنی تبیین نشده است. پرسش اصلی پژوهش این است که نور و تاریکی چگونه در اندیشۀ سهروردی و شعر میلتون به بنیانی برای بازنمایی خیر و شر و تجربه زیبایی تبدیل می‌شوند و این فرایند چه تفاوتی در ساختار ادراک و بیان آن‌ها دارد؟ این پژوهش با رویکرد تحلیلی–تطبیقی و روش کیفی، بر اساس مطالعۀ دو متن «حکمةالاشراق» و «بهشت گمشده» (Paradise Lost)، به بررسی مبانی زیبایی‌شناختی این مفاهیم و تحول آن‌ها از سطح متافیزیکی به زیباشناختی می‌پردازد. یافته‌ها نشان می‌دهد که در حکمت اشراق، نور اصل وجود و منشأ معرفت و زیبایی است و شر فقدان آن است؛ در جهان میلتونی، نور صورت الاهیاتی فیض و ایمان است و تاریکی علاوه بر سقوط، بستر بازگشت به نور است. بدین‌ترتیب، خیر و شر در هر دو سنت در قالب حضور یا غیبت نور فهم می‌شوند، اما در حکمت اشراق ادراک زیبایی از طریق عقل شهودی و حضور نور حاصل می‌شود، در حالی‌که در شعر میلتون، تخیل شاعرانه تجربه‌ای دراماتیک شکل می‌دهد. زبان تمثیل و استعاره در هر دو سنت ابزار تبیین حقیقت و بازنمایی خیر و شر است.

https://clrj.modares.ac.ir/article_28601_b0ada4f4c8f1d05eeb1ce32e241a7c55.pdf

دانشگاه تربیت مدرس پژوهش های ادبیات تطبیقی 2345-2366 13 4 2026 02 20 نفوذ واژگانی- موسیقایی در میراث لغوی عربی: م نفوذ واژگانی- موسیقایی در میراث لغوی عربی: مطالعه موردی اصطلاحات موسیقیایی معرَّب فارسی در ده فرهنگ‌نامه بزرگ 73 98 28607 FA هدیه جهانی مدرس دانشگاه رازی کرمانشاه مدرس دانشگاه رازی کرمانشاه 0009-0002-1086-0322 وحید سبزیانپور کرمانشاه Journal Article 2025 12 05 Extended Abstract This study investigates Persian loanwords related to music that entered the Arabic lexical tradition and were recorded in major Arabic dictionaries. Linguistic contact between Persian and Arabic, particularly from the early Islamic centuries onward, resulted in the transmission of numerous cultural and technical terms. Music, as one of the important fields of cultural exchange, reflects this interaction clearly. Many musical terms that originated in Persian were adopted into Arabic and later documented in classical lexicographical works. Examining these terms not only clarifies the linguistic processes of borrowing and adaptation but also reveals aspects of the historical exchange between the Persian and Arab musical traditions. The main objective of this research is to identify and analyze Persian‑origin musical terms that appear in Arabic dictionaries and to examine the linguistic mechanisms through which they entered Arabic. The study also aims to determine how these terms were recorded, interpreted, and sometimes reanalyzed by Arab lexicographers. By focusing on the lexical evidence preserve چکیده: پژوهش در حوزه «معرّبات» (وام‌واژگان وارد شده به زبان عربی) به عنوان یک روش روش‌شناختی برای رمزگشایی از تبادلات فرهنگی و تمدنی گذشته، اهمیت حیاتی دارد. این واژگان، که غالباً ریشه در حوزه‌های هنری، تکنولوژیک، و ساختارهای اجتماعی دارند، بازتاب‌دهنده شکوه و عمق تأثیرگذاری فرهنگ‌های همسایه بر جهان اسلام هستند. این تحقیق با تمرکز بر حوزه تخصصی موسیقی، به تحلیل استخراج و بررسی واژگان و اصطلاحات موسیقیایی فارسی پرداخته است که از طریق مسیرهای تاریخی، به متون لغت‌نگاری عربی راه یافته و در آنجا «معرَّب» شده‌اند. با استفاده از روش توصیفی-تحلیلی و واکاوی ده منبع معتبر از فرهنگ‌نامه‌های بزرگ عربی، مجموعه‌ای قابل ملاحظه از این وام‌واژگان شناسایی و دسته‌بندی شدند. یافته‌های تحقیق مؤید حضور فراگیر و عمیق اصطلاحات تخصصی فارسی در دامنه واژگان موسیقی عربی است و قویاً بر نقش زبان و فرهنگ ایرانی به عنوان عاملی اساسی در شکل‌گیری واژگان تخصصی موسیقی در تمدن عربی تأکید می‌ورزد. این نتایج، موسیقی را به عنوان یک شاهراه مؤثر در انتقال میراث هنری و مفهومی ایران باستان به جهان اسلام میانی معرفی می‌کند. کلمات کلیدی: معرّبات، لغت‌نامه‌های عربی، اصطلاحات موسیقی، نفوذ فرهنگی ایران، میراث موسیقایی

https://clrj.modares.ac.ir/article_28607_bb24c3e3687e57b7db6ec47711b21770.pdf

دانشگاه تربیت مدرس پژوهش های ادبیات تطبیقی 2345-2366 13 4 2026 02 20 Black humor in the season of migration to the north by Tayyeb Saleh and Animal Farm by George Orwell طنز سیاه در موسم هجرت به شمال اثر طیب صالح و مزرعه حیوانات اثر جورج اورول 99 123 28608 FA عبدالاحد غیبی استاد گروه زبان و ادبیات عربی دانشگاه شهید مدنی آذربایجان 0000-0002-6988-9640 روژین سهرابی زاده کارشناسی ارشد رشته زبان و ادبیات عربی دانشگاه شهید مدنی آذربایجان Journal Article 2025 12 12 This study examines the functions of black humor in the novels "Season of Migration to the North" by Tayeb Saleh and "Animal Farm" by George Orwell. The aim of this article is to analyze how black humor is used to criticize power structures, colonialism, and tyranny. The present study, adopting a descriptive-analytical method and relying on the theoretical framework of black humor, examines both works with the aim of analyzing components such as poverty and hardship, class divide, incompetent rulers, patriotism, resistance and anti-oppression, and sleeplessness. Despite the different historical and geographical contexts of the two novels (colonizer-colonized in Saleh's novel and the misguided revolution in Orwell's work), both authors use black humor to expose a truth: the gap between genuine ideals and corrupted realities. In "The Season of Migration to the North", black humor is manifested in the confrontation of Mustafa Said's character with the Western world and in his self-destruction, and depicts the bitterness of the colonial relationship and the post-colonial identity crisis. In "Animal Farm", Orwell, by creating black humor, ridicules the process of the revolution's gradual deviation from the initial ideals (equality) to a new authoritarian system. The findings of the research show that black humor is used as the main narrative strategy in both works to express despair, protest and warning. این پژوهش به بررسی کارکردهای طنز سیاه در رمان‌هاى «موسم هجرت به شمال» اثر طیب صالح، و «مزرعه حیوانات» اثر جورج اورول می‌پردازد. هدف این مقاله تحلیل چگونگی به‌کارگیری طنز سیاه برای نقد ساختارهای قدرت، استعمار و استبداد است. پژوهش حاضر با کاربست روش توصیفی-تحلیلی و با تکیه بر چارچوب نظری طنز سیاه، با هدف واکاوی مؤلفه-هایی؛ چون فقر و تنگدستى، شکاف طبقاتى، زمامداران نالایق، میهن دوستى، مقاومت و ظلم‌ستیزى و خواب غفلت به بررسى هر دو اثر می‌پردازد. باوجود تفاوت در بسترهای تاریخی و جغرافیایی دو رمان (استعمارگر-استعمارشده در رمان صالح و انقلابِ به بیراهه رفته در اثر اورول)، هر دو نویسنده از طنز سیاه برای افشای یک حقیقت بهره می‌برند: شکاف بین آرمان‌های اصیل و واقعیت‌های فاسد شده. در «موسم هجرت به شمال»، طنز سیاه در تقابل شخصیت مصطفی سعید با جهان غرب و در خودویرانگری او متجلی می‌شود و تلخی رابطه استعماری و بحران هویت پسااستعماری را به تصویر می‌کشد. در «مزرعه حیوانات»، اورول با خلق طنزی سیاه، فرآیند انحراف تدریجی انقلاب از آرمانهای اولیه (برابری) به یک نظام استبدادی جدید را به سخره می‌گیرد. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که طنز سیاه در هر دو اثر، به عنوان استراتژی اصلی روایت برای بیان ناامیدی، اعتراض و هشدار به کار رفته است.

https://clrj.modares.ac.ir/article_28608_430b55d1924ca394c90192228f7995df.pdf

دانشگاه تربیت مدرس پژوهش های ادبیات تطبیقی 2345-2366 13 4 2026 02 20 A Comparative Study of Children’s Suffering in the Poetry of William Blake and Nazik al-Malaika بررسی تطبیقی رنج کودکان در اشعار ویلیام بلیک و نازک الملائکه 125 150 28609 FA بهزاد پورقریب دانشیار زبان و ادبیات انگلیسی، گروه مترجمی زبان انگلیسی ، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران. b.pourgharib@umz.ac.ir 0000-0002-6162-7312 سجاد عربی سجاد عربی استادیار زبان و ادبیات عربی، دانشگاه بیرجند، بیرجند، ایران. arabisaja8@gmail.com 0000-0003-2301-6091 Journal Article 2025 12 24 Roland Barthes proposed the theory of the five codes for analyzing literary texts. Two of these codes—the proairetic (action) code and the hermeneutic code—are related to the narrative dimension of a literary work and its author, while the remaining three—the semantic, symbolic, and cultural codes—are concerned with meaning, other textual dimensions, and the reader. William Blake’s poems The Chimney Sweeper(s) and Nazik al-Malaika’s Ma’sata al-Atfal (The Tragedy of Children), both of which center on the suffering of children, reveal notable similarities at both the narrative and semantic levels and can be interpreted within Barthes’s theoretical framework. This paper examines the theme of child suffering in these works in order to uncover their narrative and semantic layers and to explain their similarities and differences. Adopting a descriptive-analytical approach and drawing on the American school of comparative literature, the study focuses on the proairetic, hermeneutic, and semantic codes. It ultimately addresses the question of how child suffering is represented in the poetry of two authors who belonged to different cultures and historical periods. The findings indicate that both poets foreground a bitter truth: childhood, rather than being a time of joy and play, becomes the source of profound suffering. Through a sequence of actions, riddles, and semantic connotations, both poets articulate this suffering. However, Blake adopts a socially critical perspective that allows for hope and liberation, whereas al-Malaika presents a philosophical and tragic vision marked by despair and the absence of escape. رولان بارت نظریه‌ای تحت عنوان رمزگان پنج‌گانه برای تحلیل متون ادبی ارائه کرده است که دو مورد از آنها، یعنی رمزگان کنشی و هرمنوتیک، با جنبه روایی اثر ادبی و نویسنده، و سه رمزگان دیگر، یعنی معنابُنی، نمادین و فرهنگی، با جنبه معنایی متن، سایر ابعاد آن و همچنین خواننده اثر ادبی مرتبط است. شعر «دودکش‌پاک‌کن‌ها» از ویلیام بلیک و «مأساة الأطفال» از نازک الملائکه در موضوع رنج کودکان، دارای شباهت‌هایی در ابعاد روایی و معنایی هستند و براساس نظریه بارت قابل خوانش و تحلیل‌اند. در این پژوهش تلاش شده است موضوع «رنج کودکان» با هدف کشف لایه‌های روایی و معنایی این دو قصیده و تبیین شباهت‌ها و تفاوت‌های آنها، براساس روش تحلیلی ـ توصیفی و با تکیه بر سه رمزگان کنشی، هرمنوتیک و معنابُنی و در چارچوب مکتب آمریکایی ادبیات تطبیقی بررسی شود تا روشن گردد رنج کودکان چگونه در شعر این دو شاعر از دو فرهنگ متفاوت بازنمایی شده و چه شباهت‌ها و تفاوت‌هایی میان آنها وجود دارد. نتایج تحقیق نشان می‌دهد که محوریت اشعار هر دو شاعر بازتاب‌دهنده حقیقتی تلخ است؛ بدین معنا که دوران کودکی به‌جای آنکه زمانی برای بازی و شادی باشد، آغازی برای رنج‌های ناتمام زندگی است و این رنج‌ها در هر دو شعر از طریق زنجیره‌ای از کنش‌ها، معماها و دلالت‌های معنایی تصویر می‌شود، با این تفاوت که روایت بلیک ماهیتی اجتماعی و امیدوار به رهایی دارد، در حالی که الملائکه با نگاهی فلسفی و تراژیک به سرنوشت محتوم انسان می‌پردازد و امیدی به رهایی باقی نمی‌گذارد.

https://clrj.modares.ac.ir/article_28609_a2d436321f525baeeb4021f7c9f3047d.pdf